توضیح المسائل

امر به ‌‌معروف و نهى‌ ‌از منكر

اگر کسى واجبى را انجام نمى‌‌دهد و یا معصیتى را بجا مى‌‌آورد، در صورت تحقق شرایط ذیل، بر دیگران واجب است او را امر به معروف و نهى از منکر بنمایند، و اگر مستحبى را ترک و یا مکروهى را بجا مى‌‌آورد، امر به معروف و نهى از منکر مستحب است، و اگر یک نفر به این وظیفه قیام کند، بنابراظهر از دیگران ساقط مى‌‌شود.

(١۶٠٧) امر به معروف و نهى از منکر با وجود شرایط ذیل واجب مى‌‌شود:

اول: علم؛ پس کسى که عالم به حکم شرعى نیست، نمى‌‌تواند امر به معروف و یا نهى از منکر بنماید، بنابراین در ابتدا لازم است شخص آمر و یا ناهى خودش از احکام شرعى اطلاع کافى داشته باشد.

دوم: احتمال تأثیر؛ پس در صورتى که انسان مى‌‌داند سخن او تأثیرى در دیگرى ندارد، بر او لازم نیست امر به معروف و یا نهى از منکر بنماید، اما جواز بلکه رجحان آن در صورت عدم خوف ضرر، خالى از وجه نیست.

سوم: اصرار بر ترک واجب و یا انجام دادن معصیت؛ پس در صورتى که انسان بداند شخصى از معصیتى که انجام داده توبه کرده است و یا نشانه‌‌هایى بر پشیمانى او دلالت کند، امر به معروف و یا نهى از منکر واجب نیست.

چهارم: عدم مفسده؛ پس اگر کسى به خاطر امر به معروف و یا نهى از منکر ترس از وقوع مفسده‌‌اى دارد، و آن مفسده عبارت از ضرر جانى یا آبرویى و یا مالى قابل اعتنایى است، این کار بر او واجب نیست‌‌.

بنا بر این با وجود این شرایط، امربه معروف و نهى از منکر واجب مى‌‌شود، و در امر به معروف و نهى از منکر عدالت شرط نیست.

(١۶٠٨) جایز است اطفال را براى تمرین و عادت دادن به ترک معصیت و یا انجام دادن واجبات، تأدیب کرد، خصوصاً در مراحل آخر که به انجام واجب و ترک معصیت نزدیکتر است، که اگر تادیب نشوند، در بعضى از موارد منجر به ترک واجبات و انجام معاصى از طرف آنها مى‌‌شود.

(١۶٠٩) امر به معروف و نهى از منکر مراتبى دارد:

اول: انکار قلبى مى‌‌باشد، دوم: اظهار کردن به زبان، سوم: متألّم کردن معصیت کار به قدرى از زدن، که تفصیل مراتب در مسأله بعد خواهد آمد.

بنا بر این اگر انسان بدون گفتن، به هروسیله دیگر ناراحتى قلبى خود را به معصیتکار نشان دهد و این کار موجب ترک معصیت شود، لازم نیست با زبان امر به معروف و یا نهى از منکر بنماید، البته در صورتى که هیچ گونه اشکال شرعى دیگرى در این کار نباشد، و اگر چاره‌‌اى در این کار بجز اظهار زبانى نیست، باز باید درجات خفیف‌‌تر را در انجام این کار ملاحظه نماید‌‌.

(١۶١٠) اگر انسان بداند در صورتى که بخواهد جلوگیرى از معصیتى بنماید منجر به ایجاد جرح و یا قتل خواهد شد، بنا بر اظهر بدون اجازه امام معصوم‌‌(علیه السلام) یا کسى که از طرف آن حضرت مستقیماً نایب مخصوص است، نباید این کار را بکند‌‌. و آیا با اجازه مجتهد جامع الشرایط مى‌‌تواند این کار را انجام دهد‌‌؟ مورد تأمل است‌‌؛ ولى اگر نمى‌‌داند که این کار منجر به مجروح کردن و یا قتل مى‌‌شود ولى احتمال این را مى‌‌دهد، بنا بر احتیاط واجب باید مستقیماً از طرف امام معصوم‌‌(علیه السلام)و یا نایب مخصوص آن حضرت و یا از طرف مجتهد جامع الشرایط اجازه داشته باشد‌‌.