۱۹ دی ۱۳۹۵

پیشینه نماز

پیامبر گرامى اسلام صلى‏‌الله‏‌علیه‏‌و‏آله فرمود: «اَوّلُ ما فُرِضَ عَلَى العبادِ الصلوةُ و اخِرُ ما یبْقى عِند الموتِ الصلوةُ وَ اَوَّلُ ما یحاسَبُ بِهِ العبدُ یوْمَ القیامةِ الصَّلوةُ فَمَن أجابَ فقد سَهُلَ ما بَعْدَهُ وَ مَنْ لَمْ‏یجِبْ فقدِ اشْتَدَّ مَا بَعدَهُ»؛ (نخستین چیزى که بر بندگان واجب شد نماز است، آخرین عملى که به هنگام مردن بماند نماز است و اولین چیزى که روز قیامت از آن بپرسند نماز است، پس هر کس به‌خوبى جواب گوید و پاسخش را بپذیرند در حسابرسى‏‌هاى پس از نمازش آسان گیرند و آن که پاسخ نیکو ندهد در اعمال دیگرى به سختى حساب کشند).

اگر نماز را به مفهوم وسیع و پر دامنه‏‌اش در نظر بگیریم بى‌تردید در همه ادیان و شرایع قبل از اسلام هم بوده است. اساسا در نظام آفرینش براى همه پدیده‏‌ها تسبیح و تنزیه خداوند و خضوع در برابر او وجود دارد و همه‌چیز تحت نفوذ و تأثیر نظام آفرینش قرار داشته و در مرزى سیر دارند که خداوند متعال در قالب قدر و قضا و امضا، براى آن معین کرده است.

از پدیده‏‌ها و موجودات دیگر که بگذریم در میان همه انسان‏‌ها از آغاز تا کنون، دین و مذهبى را نمى‏‌شناسیم که در آن، نماز نبوده باشد. همه ادیان، پیروان خود را به رعایت این وظیفه فراخوانده و انبیا، اقامه آن را به پیروان خود، سفارش موکد کرده‏‌اند. خداوند متعال در قرآن مى‏‌فرماید:

«الَّذِینَ یؤْمِنونَ بِالْغَیبِ وَیقِـیمونَ الصَّلاةَ وَ ...»؛[1] (همانان که به غیب [وجود خدا، معاد وحى] ایمان دارند و «نماز» را به‌پا مى‏‌دارند و...).

آیه فوق به روشنى مى‏‌رساند که پس از وجوب اعتقاد به مبدأ و معاد و نبوت، نخستین ویژگى مؤمنان، برپایى نماز است. بنابراین هیچ عبادتى را پیش از آن، واجب نکرده‏‌اند، زیرا اگر عبادتى قبل از حکم نماز، مقرر مى‏‌شد، مطمئنا آن را در کریمه مذکور، مقدّم بر نماز ذکر مى‏‌فرمود.

پیامبر گرامى اسلام صلى‏‌الله‏‌علیه‏‌و‏آله فرمود: «اَوّلُ ما فُرِضَ عَلَى العبادِ الصلوةُ و اخِرُ ما یبْقى عِند الموتِ الصلوةُ وَ اَوَّلُ ما یحاسَبُ بِهِ العبدُ یوْمَ القیامةِ الصَّلوةُ فَمَن أجابَ فقد سَهُلَ ما بَعْدَهُ وَ مَنْ لَمْ‏یجِبْ فقدِ اشْتَدَّ مَا بَعدَهُ»؛[2] (نخستین چیزى که بر بندگان واجب شد نماز است، آخرین عملى که به هنگام مردن بماند نماز است و اولین چیزى که روز قیامت از آن بپرسند نماز است، پس هر کس به‌خوبى جواب گوید و پاسخش را بپذیرند در حسابرسى‏‌هاى پس از نمازش آسان گیرند و آن که پاسخ نیکو ندهد در اعمال دیگرى به سختى حساب کشند).

باز آن حضرت صلى‏‌الله‏‌علیه‏‌و‏آله فرمود: «أوَّلُ ما افترض اللّه‏ على اُمتى الصلواتُ الخمسُ وَ أوَّلُ مَا یرْفَعُ مِن أعمالهم الصلواتُ الخمسُ وَ أوَّلُ ما یسْألونَ عَنْهُ الصلواتُ الخمسُ»؛[3] (اولین عبادتى که خدا بر امتم واجب کرد، پنج نماز است و نخستین چیزى که از اعمالشان بالا برده شود، پنج نماز است و نخستین چیزى که از آن سؤال شوند، پنج نماز است).

در دو حدیث فوق، دو عبارتِ «اَوّلُ ما فُرِضَ على العبادِ الصلواة» و «اَوّلُ ما افْتَرَضَ اللّه‏»، حاکى از آن است که پیش از نماز، هیچ عملى، پا به عرصه تشریع و وجوب ننهاده است.

همه پیامبران خدا، خود و پیروان و فرزندانشان را به نماز، توصیه مى‏‌کردند و از خداوند مى‏‌خواستند که از نمازگزاران باشند. حضرت ابراهیم علیه‏‌السلام دعایش این بود که:

«رَبِّ اجْعَلْنِى مُقِـیمَ الصَّلاةِ وَمِنْ ذُرِّیـتِى»؛[4] (پروردگارا، من و فرزندانم را از اقامه‏‌کنندگان نماز قرار بده).

خداوند کریم در ضمن ستایش از اسماعیل علیه‏‌السلام مى‏‌فرماید:

«وَکانَ یأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَالزَّکاةِ وَکانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِـیاً»؛[5] ([اسماعیل] افراد خانواده‏‌اش را به نماز فرمان مى‏‌داد و نزد پروردگار خود مورد خشنودى بود).

از آیه زیر، به‌روشنى فهمیده مى‏‌شود که حضرت شعیب، نماز به‌پا مى‏‌داشته است، چون افراد گمراه قوم شعیب به او مى‏‌گفتند:

«قالُوا یا شُعَیبُ أَصَلاتُک تَأْمُرُک أَنْ نَتْرُک ما یعْبُدُ آباؤُنا»؛[6] (گفتند: اى شعیب، آیا نمازت به تو فرمان مى‏‌دهد که آنچه را پدران ما مى‏‌پرستیدند، رها سازیم؟).

حضرت لقمان حکیم به فرزندش این سفارش اکید را داشت که:

«یا بُنَىَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَأْمُرْ بِالْمَـعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ المُنْکرِ»؛[7] (پسرم، نماز را به‌پا دار و امر به معروف و نهى از منکر کن).

خداوند متعال، خطاب به حضرت موسى علیه‏‌السلام مى‏‌فرماید:

«أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکرِى»؛[8] (نماز را براى یاد من برپا دار).

در سوره آل‌عمران، هنگامى که از زکریا سخن به میان مى‏‌آید و بیان مى‏‌شود که چگونه زکریا از خداوند، درخواست «ذریه طیبه» کرده، بشارت تولد «یحیى» در حالى از جانب فرشتگان به زکریا داده مى‏‌شود که او ایستاده در محراب، به نماز خواندن مشغول است:

«کلَّما دَخَلَ عَلَیها زَکرِیا الِمحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً قالَ یا مَرْیمُ ... وَهُوَ قائِمٌ یصَلّى فِى الِمحْرابِ ...».[9]

حضرت مسیح علیه‏‌السلام هنگامى که کودک بود، پیامبرى خود را مژده داد و در همان آغاز، نماز و زکات را توصیه فرمود:

«وَأَوْصانِى بِالصَّلاةِ وَالزَّکاةِ ما دُمْتُ حَیاً».[10]



[1] . سوره بقره، آیه٣.

[2] . سنن ترمذى، باب صلاة، ص١٨٨.

[3] . کنزالعمال، ج٧، حدیث١٨٨۵.

[4] . سوره ابراهیم، آیه۴٠.

[5] . سوره مریم، آیه۵۴_۵۵.

[6] . سوره هود، آیه٨٧.

[7] . سوره لقمان، آیه١٧.

[8] . سوره طه، آیه١۴.

[9] . سوره آل‌عمران، آیات٣٧_۴٠.

[10] . همان، آیه٣١.

5734 مرتبه بازدید